Kısa cevap: Önce Ctrl + Shift + Esc ile Görev Yöneticisi'ni açıp CPU ve Bellek sütunlarına göre sıralayın, kaynağı en çok kullanan işlemi bulun. Windows Server'da bu işlem çoğunlukla Windows Update (TiWorker.exe), Microsoft Defender (MsMpEng.exe), kapatılmamış RDP oturumları, IIS (w3wp.exe) ya da SQL Server (sqlservr.exe) çıkar. Windows'un boştaki belleği önbellek için kullanması normaldir. Asıl uyarı işareti, kullanılabilir (Available) belleğin uzun süre çok düşük kalması ve sunucunun yavaşlamasıdır. Adını doğrulamadığınız işlemi sonlandırmayın.

RDP ile bağlandığınızda pencereler geç açılıyor, IIS üzerindeki siteniz geç yanıt veriyor ya da uygulamanız bellek hatası veriyorsa ilk bakacağınız yer CPU ve RAM kullanımıdır. Yine de yüzdeler tek başına bir şey söylemez: yüksek CPU her zaman yetersiz sunucu demek değildir. Bir güncelleme kurulumu, antivirüs taraması ya da unutulmuş bir RDP oturumu aynı tabloyu çıkarabilir.

Önce sorunun CPU'dan mı RAM'den mi geldiğini ayıracak, sonra Windows Server'da en sık karşılaşılan nedenleri tek tek ele alacağız. Adımlar Windows Server 2016, 2019, 2022 ve 2025'te çalışır. PowerShell komutlarını yönetici olarak açtığınız PowerShell penceresinde çalıştırın. Linux tarafında aynı işi nasıl yaptığımızı merak ederseniz “Ubuntu Sunucuda Yüksek CPU Kullanımı Nasıl Düşürülür?” rehberine bakabilirsiniz.

1. Önce sorunun CPU mu RAM mi olduğunu ayırın

Ctrl + Shift + Esc ile Görev Yöneticisi'ni açıp Performans (Performance) sekmesine geçin. Pencere küçük görünüyorsa önce Daha fazla ayrıntı düğmesine tıklayın. CPU, Bellek ve Disk grafikleri yan yana durur, hangisinin dolduğunu bir bakışta görürsünüz.

Neyin sorun sayılacağı konusunda Microsoft'un yüksek CPU rehberi nettir: CPU kullanımının uzun süre %80 ve üzerinde sabit kalması incelenmesi gereken bir durumdur, kısa süreli yükselmeler normaldir. Bellekte ise tek bir yüzdeye değil, aşağıdaki göstergelere bakın:

Gösterge Ne anlatır?
In use / Available Uygulamaların tuttuğu bellek ile hemen kullanılabilecek bellek. Available uzun süre çok düşükse gerçek bir bellek baskısı vardır.
Cached Windows'un diskten okuduğu verileri hızlandırmak için tuttuğu bellek. Büyük olması sorun değildir, ihtiyaç olduğunda boşaltılır.
Committed Sistemin uygulamalara vermeyi taahhüt ettiği toplam bellek. İlk sayı ikinci sayıya (RAM + sayfa dosyası) yaklaşıyorsa uygulamalar bellek hatası almaya başlar.
Paged pool / Non-paged pool Çekirdeğin ve sürücülerin kullandığı bellek. Saatler içinde durmadan büyüyorsa bir sürücü ya da sistem bileşeni bellek sızdırıyor olabilir.
Disk Active time Bellek yetmediğinde Windows verileri sayfa dosyasına yazar. Disk sürekli doluyken CPU boşta görünüyorsa nedeni bellek olabilir.

Bu başlıklar Türkçe Windows'ta Türkçe görünür. System Idle Process satırı da yanıltmasın: bu satır işlemcinin boşta kalan kısmını gösterir. %90 yazıyorsa işlemci büyük ölçüde boştadır.

2. CPU ve belleği en çok kullanan işlemi bulun

Görev Yöneticisi'nde İşlemler (Processes) sekmesini açın, önce CPU, sonra Bellek (Memory) sütun başlığına tıklayarak sıralayın. Okun aşağı baktığından, yani en yüksek değerin en üstte olduğundan emin olun.

Anlık değerler dalgalandığı için ikinci bir bakış açısı da işe yarar. Win + R ile açılan Çalıştır penceresine resmon yazarak Kaynak İzleyicisi'ni (Resource Monitor) açın, CPU sekmesinde Average CPU sütununa göre sıralayın. Ortalama değer, saniyelik zıplamalardan daha güvenilir bir tablo verir.

PowerShell tercih ederseniz CPU süresine göre ilk 10 işlem:

Get-Process | Sort-Object CPU -Descending | Select-Object -First 10 Name, Id, CPU

Buradaki CPU sütunu anlık yüzde değil, işlemin başladığından beri harcadığı toplam işlemci süresidir (saniye). Sunucu uzun süredir açıksa eski ve yoğun işlemler üstte kalabilir. Şu an neyin yüklediğini görmek için Görev Yöneticisi ya da Kaynak İzleyicisi daha doğru sonuç verir.

Belleği en çok kullanan 10 işlem (MB cinsinden):

Get-Process | Sort-Object WorkingSet64 -Descending | Select-Object -First 10 Name, Id, @{n='MB'; e={[math]::Round($_.WorkingSet64 / 1MB)}}

Toplam ve boş fiziksel bellek (GB cinsinden):

Get-CimInstance Win32_OperatingSystem | Select-Object @{n='Toplam_GB'; e={[math]::Round($_.TotalVisibleMemorySize / 1MB, 1)}}, @{n='Bos_GB'; e={[math]::Round($_.FreePhysicalMemory / 1MB, 1)}}

İşlemin adını bulduktan sonra aşağıdaki tabloya bakın. Sık görülen suçlular ve gidilecek bölüm şöyle:

İşlem Genellikle ne anlama gelir? Bölüm
TiWorker.exe, TrustedInstaller.exe Windows güncellemesi kuruluyor ya da bileşenler onarılıyor 3
MsMpEng.exe (Antimalware Service Executable) Microsoft Defender taraması 4
svchost.exe Tek işlemde çalışan birden fazla Windows hizmeti 5
w3wp.exe IIS uygulama havuzu (web siteniz) 6
sqlservr.exe SQL Server 6
explorer.exe, msedge.exe, chrome.exe Açık kalan oturumlar ve tarayıcılar 7
lsass.exe, Uzak Masaüstü hizmeti Çok sayıda oturum açma denemesi 8
System Çekirdek ya da sürücü kaynaklı yük 9

3. Windows Update yüzünden yükselen CPU: TiWorker.exe

TiWorker.exe, Görev Yöneticisi'nde Windows Modules Installer Worker adıyla görünür. Güncelleme kurulurken ya da bekleyen bir güncelleme tamamlanırken CPU ve diski yoğun kullanması normaldir. Bu durumda yapılacak şey çoğunlukla beklemektir. Güncelleme sürerken sunucuyu zorla kapatmayın, kurulum yarım kalıp sonraki açılışta yeni sorunlara yol açabilir.

Kurulum bittikten sonra Windows yeniden başlatma isterse bunu yoğun olmayan bir saatte yapın. İşlem saatlerdir aynı yükü üretiyor ve güncelleme ilerlemiyorsa bileşen deposunu onarmayı deneyin:

DISM /Online /Cleanup-Image /RestoreHealth
sfc /scannow

Önce DISM, sonra sfc çalıştırın. İkisi de uzun sürebilir, penceresini kapatmadan bitmesini bekleyin. Bu sorunu bir daha yaşamamak için güncellemeleri iş saatleri dışında kurulacak şekilde planlayın ve kurulumdan önce yedek ya da anlık görüntü (snapshot) almayı alışkanlık haline getirin.

4. Microsoft Defender yüzünden yükselen CPU: MsMpEng.exe

MsMpEng.exe, Microsoft Defender Antivirus'ün çalışma işlemidir ve Görev Yöneticisi'nde Antimalware Service Executable olarak görünür. Virüs değildir. Tarama sırasında CPU ve diski kullanması beklenen bir durumdur, sorun yalnızca taramanın sunucunun yoğun olduğu saatlere denk gelmesidir.

Önce Defender'ın durumuna ve son tarama zamanlarına bakın:

Get-MpComputerStatus | Select-Object AMServiceEnabled, RealTimeProtectionEnabled, QuickScanEndTime, FullScanEndTime

Yük her gün aynı saatte geliyorsa taramayı sunucunun sakin olduğu bir saate alın. Örneğin hızlı taramayı sabah 04:00 civarına taşımak için (Defender başlangıç saatini varsayılan olarak yarım saate kadar kaydırabilir):

Set-MpPreference -ScanScheduleQuickScanTime 04:00:00

Taramanın kullanacağı CPU oranını sınırlamak için ScanAvgCPULoadFactor ayarı vardır. Microsoft'a göre varsayılan değer 50'dir ve bu değer sert bir sınır değil, taramanın ortalamada aşmaması gereken bir hedeftir. Bir de dikkat edilecek ayrıntı var: varsayılan ayarlarda (ScanOnlyIfIdleEnabled ve DisableCpuThrottleOnIdleScans ikisi de açık) bu sınır yok sayılır. Sınırın çalışması için önce DisableCpuThrottleOnIdleScans ayarını kapatın:

Get-MpPreference | Select-Object ScanAvgCPULoadFactor, DisableCpuThrottleOnIdleScans, ScanOnlyIfIdleEnabled
Set-MpPreference -DisableCpuThrottleOnIdleScans $false
Set-MpPreference -ScanAvgCPULoadFactor 30

Değeri çok düşürmeyin, tarama daha uzun sürer. Sıfır girmek “hiç CPU kullanma” demek değildir, sınırlamayı tamamen kapatır. Ayarı eski haline getirmek için ScanAvgCPULoadFactor değerini 50 yapın.

Veritabanı veri klasörleri gibi sürekli değişen ve güvenilir yolları tarama dışında bırakmak da yükü azaltır:

Add-MpPreference -ExclusionPath "D:\Veritabani"

Dışlama, o klasörde koruma olmaması demektir. Kullanıcıların dosya yüklediği ya da indirme yaptığı klasörleri dışlamayın. Windows Server 2016 ve sonrasında Defender, kurulu rollere (IIS Web Server, DNS, Hyper-V gibi) göre gerekli yolları zaten kendisi dışarıda tutar, rol klasörleri için ek dışlama tanımlamanız gerekmez. İki antivirüs yazılımını aynı anda çalıştırmak da her ikisini yavaşlatır.

Defender'ı kalıcı olarak kapatmak çözüm değildir. İnternete açık bir sunucuda bu, yükü azaltırken riski artırır.

5. svchost.exe yüksek CPU kullanıyorsa hangi hizmet olduğunu bulun

svchost.exe tek bir program değil, birçok Windows hizmetini barındıran bir kapsayıcıdır. Görev Yöneticisi'nde sorunlu satırın PID değerini not edin (Ayrıntılar sekmesinde görünür) ve o işlemde hangi hizmetlerin çalıştığına bakın. Örnekte PID 1234:

tasklist /svc /fi "PID eq 1234"

PowerShell ile hizmetlerin adını ve durumunu da görebilirsiniz:

Get-CimInstance Win32_Service | Where-Object ProcessId -eq 1234 | Select-Object Name, DisplayName, State

Bir işlemde birden fazla hizmet varsa suçluyu ayırmak için Microsoft'un önerdiği yöntemi kullanabilirsiniz: şüpheli hizmeti kendi svchost işlemine taşıyıp yükün onunla gelip gelmediğine bakmak. Yönetici olarak açtığınız komut isteminde (HizmetAdi yerine gerçek hizmet adını yazın):

sc config HizmetAdi type= own
net stop HizmetAdi
net start HizmetAdi
tasklist /svc

type= ifadesinden sonra boşluk bırakmak zorunludur. Hizmet artık kendi işleminde görünür, CPU yükü o işlemin üzerinde kalıyorsa kaynak odur. Teşhis bitince hizmeti eski haline döndürün:

sc config HizmetAdi type= share
net stop HizmetAdi
net start HizmetAdi

Hizmet Windows Update ise 3. bölüme, Uzak Masaüstü hizmeti (TermService) ise 8. bölüme geçin. Hizmet üçüncü taraf bir yazılıma aitse Microsoft de aynı yolu önerir: yazılımın sağlayıcısına yükün nedenini sorun.

6. IIS (w3wp.exe) ve SQL Server (sqlservr.exe) yüksek CPU ve RAM kullanıyorsa

Web sunucusu ve veritabanı çalıştıran bir Windows VDS'te CPU ve RAM'in büyük kısmı genellikle bu iki işlemden gelir. İkisi için de önce hangi siteyi ya da sorguyu çalıştırdığını bulmak gerekir.

IIS: Birden fazla sitede birden fazla w3wp.exe işlemi olur. Hangi PID'nin hangi uygulama havuzuna ait olduğunu şu komut gösterir:

& "$env:windir\System32\inetsrv\appcmd.exe" list wp

Çıktıda PID ile yanında uygulama havuzunun adı görünür. Yükü yapan siteyi bulduktan sonra o sitenin günlüklerinde tekrar eden hataları, uzun süren sayfaları ve yeni yayınlanan bir güncellemeyi arayın. Havuzun bellek sızdırdığını düşünüyorsanız IIS Yöneticisi'nde ilgili havuzun Advanced Settings → Recycling bölümünden bellek sınırı tanımlayabilirsiniz. Bu bir sızıntıyı gidermez, yalnızca belleği düzenli olarak geri alır, asıl nedeni yazılımı geliştirenle birlikte çözün. Nedeni bulamıyorsanız Microsoft'un DebugDiag aracıyla uygulama havuzu işleminin bellek dökümünü (dump) alıp analiz ettirebilirsiniz.

SQL Server: sqlservr.exe bellek konusunda doymak bilmez görünür, çünkü varsayılan olarak max server memory değeri 2147483647 MB'tır, yani pratikte sunucudaki tüm belleğe izin verir. SQL Server ihtiyaç duydukça belleği önbellek için büyütür ve geri vermekte isteksizdir. Bu bir hata değildir ama işletim sistemini ve aynı sunucudaki diğer uygulamaları sıkıştırabilir. Bellek sınırını SQL Server Management Studio'da bir sorgu penceresinden belirleyin. Örnekte 8 GB RAM'li bir sunucuda SQL Server'a 6 GB (6144 MB) veriliyor:

EXEC sys.sp_configure N'show advanced options', 1;
RECONFIGURE;
EXEC sys.sp_configure N'max server memory (MB)', 6144;
RECONFIGURE;

Değeri sunucunuzdaki diğer uygulamalara göre ayarlayın. Kural basit: işletim sistemine ve aynı sunucudaki diğer yazılımlara yetecek kadar bellek bırakın. Ayar yeniden başlatma gerektirmez.

SQL Server'da CPU yükselmesi çoğunlukla çalışan bir iş (job) ya da büyük bir sorgudan gelir. SQL Server Agent'ın iş geçmişine ve Activity Monitor'daki pahalı sorgulara bakın. Eksik indeksler ve her istekte tüm tabloyu tarayan sorgular en sık nedenlerdir.

7. Açık kalan RDP oturumlarını ve gereksiz uygulamaları kapatın

RDP penceresini çarpıya basarak kapatmak oturumu kapatmaz, yalnızca bağlantıyı keser. Oturumdaki uygulamalar çalışmaya devam eder ve varsayılan ayarda bu bağlantısı kesilmiş oturumlar sınırsız süre sunucuda kalır. Birkaç kişinin kullandığı bir VDS'te tarayıcılar, Excel dosyaları ve unutulmuş betikler böylece CPU ve RAM tüketmeye devam eder. Uzak Masaüstü Hizmetleri (RDS) rolü kurulu olmayan bir sunucuda aynı anda en fazla iki yönetim oturumu açılabildiği için eski oturumlar yeni bağlantıyı da engelleyebilir.

Açık oturumları listeleyin:

query user

State sütununda Disc yazan oturumlar bağlantısı kesilmiş oturumlardır (Türkçe Windows'ta bu ifade farklı görünebilir). Kapatmak istediğiniz oturumun ID değerini kullanın (örnekte 3):

logoff 3

Oturumu kapatmak, içindeki kaydedilmemiş çalışmayı da kapatır. Önce kullanıcıya haber verin. Bundan sonra uzaktan çalışırken Başlat menüsünden kullanıcı simgesine tıklayıp Oturumu kapat (Sign out) seçeneğini kullanmayı alışkanlık edinin. Bağlantı yöntemlerini “Windows Sunucuya Uzak Masaüstü (RDP) ile Nasıl Bağlanılır?” rehberimizde anlattık.

Bağlantısı kesilen oturumları belirli bir süre sonra sunucunun kendisinin kapatmasını isterseniz gpedit.msc ile şu ilkeyi düzenleyin:

Computer Configuration → Administrative Templates → Windows Components → Remote Desktop Services → Remote Desktop Session Host → Session Time Limits → Set time limit for disconnected sessions

İlkeyi Enabled yapıp çalışma düzeninize uygun bir süre seçin, örneğin birkaç saat. Ardından gpupdate /force komutunu çalıştırın. Türkçe Windows'ta menü adları farklı görünebilir.

Oturum açıldığında kendiliğinden başlayan gereksiz programlar da her girişte kaynak tüketir:

  • Görev Yöneticisi'nde Başlangıç (Startup) sekmesinden ihtiyacınız olmayan uygulamaları devre dışı bırakın.
  • Server Manager → Manage → Server Manager Properties yolundan “Do not start Server Manager automatically at logon” seçeneğini işaretleyin.
  • Sunucuda tarayıcıyı gerekmedikçe açık bırakmayın. Birkaç sekme bile yüzlerce MB bellek tutabilir.

8. Saldırı mı var? Oturum açma denemelerini kontrol edin

İnternete açık bir RDP portu, dışarıdan sürekli parola denemesi alır. Her deneme kimlik doğrulama için sunucuda küçük bir iş çıkarır. Binlerce deneme birikince lsass.exe ve Uzak Masaüstü hizmeti belirgin CPU harcayabilir. Son bir saatteki başarısız oturum açma denemelerinin sayısı:

(Get-WinEvent -FilterHashtable @{LogName='Security'; Id=4625; StartTime=(Get-Date).AddHours(-1)} -ErrorAction SilentlyContinue | Measure-Object).Count

Bir iki deneme sizin yanlış parolanız olabilir. Saatte yüzlerce deneme varsa sunucu büyük olasılıkla saldırı altındadır ve CPU yükünün bir kısmı buradan geliyordur. Çözüm, RDP erişimini yalnızca bildiğiniz IP adreslerine açmak, mümkünse VPN kullanmak ve güçlü parola belirlemektir. Adımları Uzak Masaüstü Bağlantısı Hatası: “Kullanıcı Hesabı Kilitlendi” Sorunu Nasıl Çözülür? rehberinde ayrıntılı anlattık.

9. RAM sürekli doluyorsa: bellek sızıntısı ve havuz kullanımı

Görev Yöneticisi'ndeki işlemlerin toplamı RAM'in çok altında kalıyor ama bellek yine de dolu görünüyorsa bellek, bir işlemin dışında kullanılıyor demektir. Microsoft'un performans ekibi bu durumda Performans sekmesindeki Cached, Paged pool ve Non-paged pool değerlerine bakmayı, açıklanamayan kullanım için de Sysinternals'ın RAMMap aracını kullanmayı önerir.

RAMMap'i yönetici olarak çalıştırın. Use Counts sekmesi belleğin türlere göre nerede tutulduğunu, Processes sekmesi işlem başına kullanımı gösterir. Sonuçları şöyle yorumlayın:

  • Standby yüksekse sorun yoktur. Standby, önbellek niteliğindedir ve gerektiğinde geri alınır.
  • Non-paged pool ve Paged pool sürekli büyüyorsa büyük olasılıkla bir sürücü sızıntı yapıyordur. Antivirüs, yedekleme yazılımı, ağ ve disk sürücüleri ile sanallaştırma sürücüleri ilk şüphelilerdir. Sürücüleri güncelleyin ya da sorunlu yazılımı kaldırıp yükü izleyin.
  • Sistem olay günlüğünde Event ID 2019 veya 2020 (kaynak Srv) görüyorsanız sayfalanmayan ya da sayfalanan havuz dolmuş demektir. Bu, sızıntının ciddi boyuta ulaştığını gösterir.

Hangi sürücünün sızdırdığını bulmak için Windows Driver Kit ile gelen poolmon.exe aracı havuz etiketlerini boyuta göre sıralar. Bu adım ileri düzeydir. Etiketi bulamazsanız, yazılım sağlayıcınıza ya da hizmet aldığınız firmaya RAMMap görüntüsüyle başvurmanız çözümü hızlandırır.

Sayfa dosyasını (pagefile.sys) kapatmayın. Bellek yetmediğinde Windows verileri buraya yazar ve sistem çökmesin diye kritik bir tampondur. Kaynak İzleyicisi'nin Memory sekmesindeki Hard Faults/sec değeri sürekli yüksekse Windows verileri diskten geri çekiyor demektir, bu da RAM'in yetmediğini gösterir.

Yeniden başlatma bir sızıntıyı geçici olarak temizler, nedenini ortadan kaldırmaz. Sunucuyu her hafta yeniden başlatmak zorunda kalıyorsanız sızıntıyı bulmanın zamanı gelmiştir.

10. Kaynak artırımı ne zaman gerekir?

Bu adımların hepsinden sonra da sunucunuz yoğun saatlerde CPU'yu düzenli olarak dolduruyor ya da Available belleği uzun süre tüketiyorsa sorun yapılandırma değil kapasitedir. Windows Server 2025 için Microsoft'un yayımladığı en düşük bellek gereksinimi Server Core için 512 MB, Desktop Experience (görsel arayüzlü kurulum) için 2 GB'tır ve Desktop Experience için 4 GB önerilir. Bu rakam yalnızca işletim sistemi içindir, üstüne IIS, SQL Server ve uygulamalarınızın ihtiyacı eklenir.

Ne kadar belleğe ihtiyacınız olduğunu hesaplarken “E-Ticaret Sitesi İçin VDS Sunucu Kaç GB RAM Olmalı?” yazımızdaki mantık işinize yarar. Çekirdek sayısı konusunda kararsızsanız “vCPU Nedir? Sanal İşlemci ile Fiziksel Çekirdek Arasındaki Farklar” rehberine bakın.

Görev Yöneticisi'nde hiçbir işlem yüksek CPU göstermediği halde CPU grafiği doluyorsa grafiğe sağ tıklayıp Show kernel times seçeneğini açın. Daha koyu renkle gösterilen çekirdek süresi grafiğin büyük bölümünü kaplıyorsa yük sürücülerden ya da kesmelerden geliyor olabilir. Bu durumda hizmet sağlayıcınıza ölçüm yapıp başvurmak en doğrusudur. Aşağıdaki betik, iki dakika boyunca beş saniyede bir CPU ve boş bellek değerini yazar. Çıktıyı destek talebinize ekleyebilirsiniz:

1..24 | ForEach-Object {
    $cpu = (Get-CimInstance Win32_PerfFormattedData_PerfOS_Processor -Filter "Name='_Total'").PercentProcessorTime
    $os  = Get-CimInstance Win32_OperatingSystem
    '{0}  CPU %{1}  Bos RAM {2:N1} GB' -f (Get-Date -Format 'HH:mm:ss'), $cpu, ($os.FreePhysicalMemory / 1MB)
    Start-Sleep -Seconds 5
}

Destek talebinde ölçümün saatini, çalışan uygulamaları ve sorunun ne zaman başladığını yazın. Sunucu seçerken bu tür destek ve izleme olanaklarının neden önemli olduğunu “VDS Sunucu Alırken Nelere Dikkat Edilmeli? Sunucu Seçim Rehberi” rehberinde anlattık.

Hızlı kontrol listesi

  1. Görev Yöneticisi'nde CPU ve Bellek sütunlarına göre sıralayıp en çok kullanan işlemi bulun.
  2. İşlem TiWorker.exe ise güncellemenin bitmesini bekleyin, takıldıysa DISM ve sfc çalıştırın.
  3. İşlem MsMpEng.exe ise taramayı sakin bir saate alın ve CPU sınırını ayarlayın.
  4. svchost.exe ise tasklist /svc ile hangi hizmet olduğunu bulun.
  5. w3wp.exe ya da sqlservr.exe ise siteyi veya sorguyu bulun, SQL Server için bellek sınırı tanımlayın.
  6. query user ile bağlantısı kesilmiş oturumları kapatın.
  7. Güvenlik günlüğünde (Event ID 4625) çok sayıda başarısız deneme varsa RDP erişimini kısıtlayın.
  8. Hiçbiri açıklamıyorsa RAMMap ve çekirdek süresine bakın. Yük kalıcıysa kaynak artırımını değerlendirin.
Esta resposta lhe foi útil? 0 Usuários acharam útil (0 Votos)